Met de publicatie van ‘
Kasboek B’ van de voormalige
Hamonter Teutencompagnie Rijcken bracht
Luk Van de Sijpe gisteren een uniek document uit de geschiedenis van de Compagnie Rijcken en van de Noord-Limburgse teutengeschiedenis tout court uit. Het boek geeft een inkijk in het reilen en zeilen en de financiële draagkracht van de Compagnie Rijcken. Publicatie en presentatie kaderen in het Teutenproject dat in oktober 2025 met de KU Leuven (KADOC) werd opgezet.
Toen historicus Luk Van de Sijpe zowat veertig jaar geleden van West-Vlaanderen naar Hamont verkaste, kreeg hij via E.H. Felix Rijcken het genoemde kasboek onder ogen. Toen al verbaasde het hem dat over dat document nooit eerder iets gepubliceerd was.
Na dat eerste contact bleef ‘Kasboek B’ een tijd onder de radar. Luk Van de Sijpe: “Sporadisch was ik er wel mee bezig. Maar ik had het te druk met mijn onderwijsbaan, met het gezin, met initiatieven rond heemkunde en met de oprichting van de kring hier in Hamont. Bovendien verliepen de eerste contacten met teutenfamilies uit de buurt niet echt vlot. Ze stonden niet te springen om met hun handelsverleden naar buiten te komen. Lokaal en bovenlokaal werden rond het teutenthema gaandeweg ook losse initiatieven op het getouw gezet, eentje zelfs met provinciale inbreng. Maar die kwamen niet allemaal van de grond zoals gedacht en gehoopt werd. Ergens rond 2000 heb ik dan het handgeschreven kasboek in een leesbare, geschreven tekst omgezet. Echt vaart om het document wetenschappelijk in te leiden en uit te geven, kwam er vanaf 2020.”
Door studie van en vergelijking met andere financiële teutendocumenten raakte Luk Van de Sijpe recent nog meer overtuigd van het belang van ‘Kasboek B’.
Luk Van de Sijpe: “Via Jac Biemans uit Cranendonck kreeg onze kring microfilms met documenten van Luyksgestelse teutencompagnieën. Die dreven handel tot in Denemarken. Maar dat bleken algemene financiële stukken, klantenboeken, zoals die bij andere teutenfamilies ook nog bewaard worden. Daarin staat enkel vermeld wat klanten besteld hadden en wat betaald was.
‘Kasboek B’ is veel uitgebreider dan dat. De activa en de passiva staan erin vermeld. En het geeft een verhelderende inkijk in de winstberekening en de winstverdeling in de compagnie. Winst werd in teutencompagnieën altijd in gelijke delen per compagnon verdeeld. ‘Eén voor allen, allen voor één!’ luidde het strikt opgevolgde motto.”
Uiteraard ging het de teuten niet altijd voor de wind. Een voorloper van de Rijckencompagnie, Michiel Rijcken, ging eind zeventiende eeuw zelfs failliet. Zijn erfgenamen moesten toen gronden verkopen om de schulden te delgen.
Luk Van de Sijpe: “Het bewaard gebleven ‘Kasboek B’ en zijn bijlage tonen dat de Compagnie Rijcken een degelijke compagnie was, die verre van slecht boerde. Door hun nijvere handel klommen teutencompagnieën, zoals die van Rijcken, uiteindelijk op tot de bezittende klassen in de Kempen. Tot de grootkapitalisten van hun tijd mogen ze zeker niet gerekend worden. Daarvoor lagen de gemiddelde verdiensten per compagnon te laag. Teuten behoorden ook nooit tot de adel, zoals wel eens beweerd is. Ook van de politiek hielden ze zich ver. Uiteindelijk was het hun doel met hun familiebedrijf, wat hun compagnie au fond was, behoorlijk winst te realiseren.”
In 1920 trok Teutencompagnie Rijcken er de stekker uit. In Brielle, waar ze zich al in 1790 gevestigd had, zette afstammeling Jos Rijcken de handel voort. Mocht u ooit een uitstapje naar dat niet onleuke stadje onder de rook van Rotterdam overwegen, trek dan wat tijd uit om tot in de Nobelstraat te kuieren, tot bij ‘Rijcken Interfashion’, een eigentijdse modezaak met roots tot in de (figuurlijk én letterlijk) rijke Hamontse teutentijd van eertijds.
Jef Vanbussel
Luk Van de Sijpe stelde zijn boek op 12 september 2026 om 10.30 uur voor in Cinema Walburg. Daarna was er gelegenheid tot aankoop van het boek. Exclusief verzendkosten kost het 25 euro. Na 12 september kan het ook iedere dinsdagnamiddag gekocht worden bij Heemkundekring De Goede Stede Hamont, Wal 18, 3930 Hamont-Achel.