Na zijn lezing over de Amerikaanse samenleving in een uitverkochte Cinema Walburg in Hamont-Achel nam Amerika-correspondent Michiel Vos uitgebreid de tijd om vragen uit het publiek te beantwoorden. Politicoloog Peter Van Aelst van de Universiteit Antwerpen leidde het gesprek. De vragen gingen alle kanten uit: van de torenhoge Amerikaanse staatsschuld en de positie van vrouwen tot de toekomst van Donald Trump, de oorlog met Iran en de presidentsverkiezingen van 2028. Vos gaf openhartige antwoorden, vaak met de nodige humor. En ondanks alle problemen bleef zijn slotboodschap opvallend optimistisch: Amerika heeft het vermogen om zichzelf telkens opnieuw uit te vinden.
Hoe Amerikaans is Michiel Vos zelf geworden?
Peter Van Aelst opende de vragenronde met een persoonlijke vraag. Hoeveel Nederlander en hoeveel Amerikaan is Michiel Vos na meer dan twintig jaar in de Verenigde Staten?
Vos hoefde niet lang na te denken. Hij voelt zich inmiddels in grote mate Amerikaan. Volgens hem is Amerika een land dat van nieuwkomers bijna verlangt dat ze hun oorspronkelijke identiteit achterlaten en zichzelf opnieuw uitvinden.
Met een knipoog wees hij op de internationale telefoonnummers. België begint met +32, de Verenigde Staten met +1. Dat laatste past volgens hem perfect bij de Amerikaanse overtuiging dat hun land altijd nummer één is.
De staatsschuld? Daar ligt niemand wakker van
Een eerste vraag uit het publiek ging over de astronomische Amerikaanse staatsschuld. Speelt die een rol bij de tussentijdse verkiezingen van volgende dinsdag?
Volgens Vos nauwelijks. Hij wees erop dat de Amerikaanse overheid jaarlijks gigantische bedragen aan rente betaalt, maar dat de staatsschuld amper een onderwerp is in de verkiezingscampagne.
Amerikanen zijn gewend om op krediet te leven, stelde hij. En zolang hun eigen partij aan de macht is, lijken ook politici zich weinig zorgen te maken over de oplopende schulden. Pas wanneer de tegenpartij regeert, wordt de staatsschuld plots weer een belangrijk discussiepunt.
Europa moet harder optreden tegen Trump
Ook de verhouding tussen Amerika en Europa kwam ter sprake. Een toeschouwer vroeg of de houding van Donald Trump, die vooral het eigen Amerikaanse belang vooropstelt, niet typerend is voor veel Amerikanen.
Vos bevestigde dat het idee van Amerikaanse superioriteit diep in de samenleving verankerd zit. Amerikanen groeien op met de overtuiging dat hun land de sterkste en belangrijkste natie ter wereld is.
Trump heeft dat gevoel nog versterkt. Hij beschouwt Europa steeds minder als een vanzelfsprekende bondgenoot en verwijt de Europeanen dat ze te weinig bijdragen aan hun eigen veiligheid.
Vos vindt dat Europa daar te voorzichtig op reageert. Hij pleitte voor een stevigere houding tegenover Washington en verwees naar de Canadese premier Mark Carney als voorbeeld. Ook de houding van Bart De Wever tegenover Amerika kon op zijn waardering rekenen.
Zijn onze media niet te veel met Trump bezig?
Een bijzonder interessante vraag ging over de berichtgeving in Europa. Krijgen wij door onze nieuwsprogramma's en talkshows eigenlijk wel een juist beeld van Amerika?
Vos vindt dat Europeanen soms meer in paniek zijn over de Amerikaanse politiek dan Amerikanen zelf. Volgens hem zijn we bijna verslaafd geraakt aan het spektakel dat Amerika ons dagelijks voorschotelt.
Trump speelt daar handig op in. Hij maakt van zijn presidentschap een soort televisiesoap, waarin elke dag iets nieuws gebeurt. Europese media besteden daar bijzonder veel aandacht aan, terwijl belangrijke ontwikkelingen dichter bij huis soms veel minder belangstelling krijgen.
Vos benadrukte dat het dagelijkse leven in Amerika ondertussen gewoon doorgaat. Mensen praten er over restaurants, boeken, sport en hun gezin. Niet iedereen is voortdurend met Trump bezig.
De positie van vrouwen staat onder druk
Een vrouw uit het publiek merkte op dat in de vele film- en televisiefragmenten tijdens de lezing nauwelijks vrouwen voorkwamen. Hoe kijkt Vos naar hun positie in de Amerikaanse samenleving?
Hij erkende dat de positie van vrouwen onder druk staat, vooral op cultureel vlak. Volgens hem heeft Trump een klimaat versterkt waarin traditionele rolpatronen opnieuw meer aandacht krijgen.
De Democratische Partij verdedigt vrouwenrechten en gelijkheid, maar slaagt er volgens Vos onvoldoende in om daarmee een meerderheid van de Amerikanen te overtuigen.
Hij verwees naar de verloren presidentsverkiezingen van Hillary Clinton en Kamala Harris. Of de Democraten in 2028 opnieuw een vrouwelijke kandidaat naar voren zullen schuiven, is volgens hem dan ook onzeker. Alexandria Ocasio-Cortez zou een mogelijke kandidaat kunnen zijn, maar haar uitgesproken linkse profiel maakt het moeilijk om ook buiten de Democratische bolwerken kiezers te overtuigen.
Kan Trump de democratie buitenspel zetten?
Verschillende vragen gingen over de toekomst van de Amerikaanse democratie. Kan Trump verkiezingen beïnvloeden? Zou hij zelfs proberen een derde ambtstermijn af te dwingen?
Vos toonde zich op dat vlak minder pessimistisch dan sommige Europese commentatoren.
Hij wees erop dat Amerikaanse verkiezingen grotendeels door de afzonderlijke staten worden georganiseerd. Een president kan die regels niet zomaar naar zijn hand zetten. Ook federale rechtbanken hebben volgens hem al verschillende plannen van Trump tegengehouden.
Een derde ambtstermijn acht Vos bijzonder onwaarschijnlijk. De Amerikaanse grondwet staat die niet toe en hij gelooft niet dat het politieke en juridische systeem zo'n poging zou aanvaarden.
De democratie kraakt volgens hem wel degelijk, maar ze functioneert nog altijd.
Wat als de Democraten dinsdag winnen?
De tussentijdse verkiezingen vormden uiteraard een belangrijk gespreksonderwerp. Vos verwacht dat de Democraten een goede kans maken om de meerderheid in het Huis van Afgevaardigden te veroveren.
Dat zou grote gevolgen kunnen hebben voor de resterende twee jaar van Trumps presidentschap. Een Democratische meerderheid kan onderzoeken opstarten, hoorzittingen organiseren en de regering veel kritischer controleren.
Ook het Amerikaanse buitenlandbeleid, bijvoorbeeld tegenover Oekraïne, zou daardoor onder grotere druk kunnen komen te staan. Toch waarschuwde Vos dat Trump als president nog altijd over aanzienlijke bevoegdheden beschikt.
Bovendien schuilt er voor de Democraten een risico in een verkiezingsoverwinning. Als de economische problemen aanhouden, zal Trump volgens Vos niet aarzelen om zijn politieke tegenstanders daarvoor verantwoordelijk te stellen.
Elon Musk en het grote geld
Een andere vraag ging over de enorme bedragen die miljardairs zoals Elon Musk in Amerikaanse verkiezingscampagnes investeren.
Vos erkende dat daarover veel ongenoegen bestaat. Tegelijk is politieke financiering in de Verenigde Staten sterk verbonden met de vrijheid van meningsuiting. Het idee dat geld ook een vorm van politieke expressie is, zit diep in het Amerikaanse systeem verankerd.
Hij vindt dat de invloed van geld veel te groot is geworden, maar ziet weinig aanwijzingen dat daar snel verandering in komt.
De oorlog met Iran als grote vergissing
Ook de oorlog met Iran kwam ter sprake. Volgens Vos zou die wel eens een doorslaggevende rol kunnen spelen bij de verkiezingen.
Hij beschouwt de Amerikaanse betrokkenheid als een grote politieke vergissing van Trump. Die had zijn kiezers immers beloofd dat Amerika zich niet opnieuw in langdurige buitenlandse oorlogen zou laten meeslepen.
Bovendien voelen vooral gewone Amerikanen de economische gevolgen, onder meer door de hoge brandstofprijzen. Net die groep vormde een belangrijk deel van Trumps achterban.
Vos verwacht niet dat Trump zijn fout openlijk zal toegeven, maar vermoedt dat de president zelf wel beseft hoe zwaar de oorlog politiek doorweegt.
Wie volgt Trump op in 2028?
Een laatste politieke vraag ging over de presidentsverkiezingen van 2028. Wie kan de Democratische Partij opnieuw naar het Witte Huis leiden?
Volgens Vos is er veel nieuwe energie binnen de partij, vooral aan de progressieve kant. Jonge, linkse politici krijgen steeds meer aandacht en worden onder meer gesteund door Bernie Sanders.
Maar de grote uitdaging blijft om ook buiten de progressieve steden en universiteitsmilieus voldoende kiezers te overtuigen.
Daarom verwacht Vos een interne strijd tussen uitgesproken progressieve kandidaten, zoals Alexandria Ocasio-Cortez, en meer gematigde figuren, zoals de Californische gouverneur Gavin Newsom.
‘Is er nog hoop?’
Misschien wel de mooiste vraag uit het publiek was ook de eenvoudigste: is er eigenlijk nog hoop voor Amerika?
Vos antwoordde zonder aarzelen: "Yes, there is always hope."
Volgens hem is het vermogen om zichzelf opnieuw uit te vinden een van de grootste krachten van de Verenigde Staten. Amerika heeft al vaker grote politieke en maatschappelijke omwentelingen doorgemaakt.
Na George W. Bush kwam Barack Obama. Na Obama kwam Donald Trump. En ook na Trump zal Amerika opnieuw veranderen.
Het land is volgens Vos ambitieus, ondernemend en veerkrachtig. Amerikanen kunnen hard onderuitgaan, maar proberen vervolgens opnieuw recht te krabbelen.
Met die optimistische gedachte eindigde een boeiende vragenronde in Cinema Walburg. Peter Van Aelst en Michiel Vos waren het alvast over één ding eens: het publiek in Hamont-Achel had bijzonder intelligente vragen gesteld.