Meer dan een eeuw geleden liep door onze streek een van de meest gevreesde versperringen uit de Eerste Wereldoorlog:
de Dodendraad. De Duitse bezetter zette de elektrische afsluiting onder hoogspanning om de grens met het neutrale Nederland af te sluiten. Ook in Noord-Limburg maakte ‘den Draad’ slachtoffers.
Vandaag brengt Jef Vanbussel het verhaal van een wel heel bijzonder slachtoffer. De 26-jarige Duitse soldaat Heinrich Gerhard Budt kwam op 5 september 1915 zelf om het leven door de hoogspanning die hij mee moest bewaken. Volgens een overgeleverd, maar nooit bewezen verhaal lag een wegwaaiende brief van zijn geliefde aan de basis van het fatale ongeval.
Op 5 september 1915, vandaag 111 jaar geleden, kwam Landsturmsoldaat Heinrich Gerhard Budt om het leven. Samen met een 500-tal andere Duitse slachtoffers van de Groote Oorlog ligt hij begraven op het Duitse soldatenkerkhof in Lommel, in blok 31.
Na een eerste graf op het kerkhof in Kalmthout en een tweede op het tijdelijke Duitse soldatenkerkhof in Leopoldsburg, werd graf 131 in blok 31 in Lommel de derde en definitieve rustplaats van Heinrich Gerhard Budt.
Niet helemaal een eeuw na die vijfde september kwam de dood van Budt op 23 mei 2014 in de Antwerpse Noorderkempen opnieuw onder de aandacht. In Het Laatste Nieuws van die dag verscheen de bovenstaande foto. Op de als Feldpost verstuurde prentbriefkaart is volgens heemkundige Jean Bastiaensen de begrafenis van Budt op het kerkhof in Kalmthout te zien.
Als soldaat van het Landsturm Infanterie Bataillon Hagen VII,52 stierf Budt op zijn zesentwintigste in actieve dienst, “den Heldentod fürs Vaterland”. Met militaire eer werd hij begraven.
Gevechtservaring had Budt aan het westelijk front opgedaan bij het Infanterie Regiment Nr. 13 Münster. Eind 1914 raakte hij daar, een twintigtal kilometer bezijden Rijsel, gewond aan zijn hand. Midden juni 1915 werd hij als gevolg van die verwonding ingedeeld bij het Landsturm Infanterie Bataillon Hagen VII,52 in Kalmthout.
Daar werd hij op 5 september 1915 ironisch genoeg het slachtoffer van de eigen Duitse oorlogsmachinerie: de hoogspanning op de Grenzzaun. In Kalmthout werd hij, een Duitser, zelfs het allereerste slachtoffer van de hoogspanningsdraad.
Het verhaal gaat – bewezen is het met andere woorden niet – dat soldaat Budt die vijfde september tijdens een wachtbeurt door een brief van een geliefde aan zijn einde zou zijn gekomen. Toen die correspondentie hem uit de handen waaide, zou hij bij het oprapen van het papier met zijn pinhelm de levensgevaarlijke hoogspanningsdraad hebben geraakt.
Volgens officiële documenten werd het lichaam van de ongelukkige die avond kort na negenen bij de Draad gevonden. Getuigen van het tragische voorval waren er volgens diezelfde documenten niet. Daardoor kon – en moest – officieel ook niet verder worden uitgeklaard hoe en waarom de jonge Budt aan zijn tragische einde was gekomen.--
Dat kwam de Duitsers tijdens de oorlog trouwens goed uit. Met geijkte formuleringen als ‘Unglücksfall am Grenzzaun’ of ‘tödlich verunglückt’ werden dergelijke voorvallen het liefst onder de radar gehouden. Dat was bij Budts dood niet anders. “Tödlich verunglückt”, meldde de Deutsche Verlustsliste (slachtofferlijst) van 26 oktober 1915 over hem.
Na 1918 werd in gepubliceerde Duitse verslagen iets openlijker met dit soort tragische voorvallen in eigen rangen omgegaan. Oberst D. von Redei van Bataillon Sondershausen XI,9 schreef daarover in 1921: “De manschappen werden erop gewezen bij de hoogspanning uiterst voorzichtig te zijn. Maar net als ons bataljon kregen bijna alle andere bataljons kameraden te betreuren die (…) door de Grenzzaun het leven lieten.”
In de eigen Duitse rangen kwam de dood van soldaten door de hoogspanning met andere woorden vaker voor dan tijdens de oorlog bekend mocht geraken. Berichten over dergelijke tragische voorvallen waren immers niet de beste publiciteit voor de bezetter. Zeker niet als die voorvallen met desertie of bewuste levensbeëindiging te maken hadden. “Auf unaufgeklärter Weise in den elektrisch geladenen Kraftzaun gekommen”, werd dan in de officiële papieren genoteerd.
Jef Vanbussel
Bron foto 1: Het Laatste Nieuws, 23 mei 2014.
Bron foto 2: Find a Grave.