In het Dommelhof in Pelt vindt op vrijdag 24 en zaterdag 25 april het
tweedaagse initiatief 'Levensdraden' plaats. Daarmee willen
Eerstelijnszone Noord-Limburg en haar partners het gesprek over leven, afscheid en levenseinde uit de taboesfeer halen. Opvallend: dat gebeurt niet alleen via infosessies en workshops, maar ook
via kunst, muziek, dans en beeldende creaties.
De nood aan dat gesprek is groot, zo blijkt uit cijfers die Alex Cox, voorzitter van Eerstelijnszone Noord-Limburg ons gaf.
Vandaag sterft slechts één op de vier mensen thuis, terwijl velen dat net verkiezen. Maar liefst 43 procent overlijdt in het ziekenhuis, vaak op intensieve zorg, en 33 procent in een woonzorgcentrum.
Bovendien kwam zes op de tien mensen in hun laatste drie levensmaanden nog in het ziekenhuis terecht. Voor één op de vier mensen gaat die periode gepaard met meerdere verplaatsingen: van thuis naar woonzorgcentrum, naar ziekenhuis en soms opnieuw terug.
“Dat roept een belangrijke vraag op”, stelt Alex : “Hoe willen we eigenlijk dat ons leven eindigt? En vooral: hebben we dat al met elkaar besproken?”
Volgens de organisatoren blijft het levenseinde nog te vaak een moeilijk onderwerp. Mensen denken er wel over na en wonen infosessies bij, maar zetten niet altijd de stap om hun wensen effectief vast te leggen of te bespreken met hun omgeving en zorgverleners. Nochtans kan dat op cruciale momenten het verschil maken. In noodsituaties moeten artsen en familie vaak snel beslissen, terwijl niet altijd duidelijk is wat de patiënt zelf gewild zou hebben.
Daar wringt volgens de initiatiefnemers het schoentje. Veel mensen geven wel aan dat ze bijvoorbeeld niet meer gereanimeerd willen worden of niet kunstmatig in leven willen worden gehouden, maar zolang dat niet officieel vastligt en gedeeld is met de juiste personen, blijven er twijfels. “We leven in een maatschappij waarin dingen op papier moeten staan”, klinkt het. “Anders ontstaan er discussies op momenten dat er eigenlijk geen tijd meer is om te twijfelen.”
Levensdraden wil net die kloof dichten tussen weten en doen. Daarom wordt naast de infosessies ook een groep vrijwilligers gelanceerd. Zij zullen mensen begeleiden bij het concreet maken van hun wensen, bijvoorbeeld door samen documenten in te vullen, door te verwijzen naar de huisarts, notaris of andere instanties, of door gesprekken te helpen opstarten binnen de familie.
Tegelijk benadrukken de organisatoren dat het project veel breder gaat dan alleen dood of afscheid. Het gaat ook over zorg, over waardigheid en over keuzes maken tijdens het leven. Want vroegtijdige zorgplanning is niet enkel iets voor ouderen. Ook jongere mensen kunnen geconfronteerd worden met ziekte of zorgafhankelijkheid. “Het gaat niet alleen over sterven, maar ook over hoe je wil leven als zorg nodig wordt”, klinkt het.
Bijzonder aan Levensdraden is de samenwerking met de Kunstacademie Noord-Limburg. Die geeft het project een extra dimensie. Waar infosessies vooral inzetten op kennis en bewustwording, voegt kunst een laag van beleving en verbinding toe.
“Wat we absoluut niet willen, is het verzakelijken”, benadrukte Cox. “Het levenseinde is geen dossier, maar een emotioneel gebeuren. Kunst kan helpen om dat voelbaar te maken, om dingen uit te drukken waar woorden tekortschieten.”
Ook vanuit de kunstacademie werd die insteek meteen omarmd. Directeur Diederik Celis noemde het project daarom meteen een meerwaarde. “Heel dikwijls wordt kunst gevraagd als een soort muzikaal behangpapier. Daar zijn we niet zo enthousiast over. Maar hier mochten we inhoudelijk meedenken. Dan kan kunst echt iets toevoegen”, zei hij.
Docenten en leerlingen gingen aan de slag met het thema vanuit hun eigen ervaringen en emoties. Dat levert op zaterdag verschillende artistieke toonmomenten op, zoals “Weggaan” en “Deining”, waarin muziek, dans en theater samenkomen rond thema’s als afscheid, loslaten en herinnering.
Daarnaast is er ook beeldend werk te zien van cursisten, vaak mensen die zelf al veel levenservaring meebrengen. Voor hen is het thema vaak persoonlijk en herkenbaar. Sommige werken vertrekken vanuit concrete ervaringen met ziekte of verlies, andere zoeken het in symboliek en verstilling. Het doel is niet om te choqueren, maar om te raken en gesprekken op gang te brengen.
Levensdraden wil dan ook nadrukkelijk een ontmoetingsplek zijn. Geen klassiek evenement waar bezoekers enkel een sessie volgen en weer vertrekken, maar een plek waar mensen kunnen blijven hangen, kijken, luisteren en met elkaar in dialoog gaan. Soms in woorden, soms in stilte.
Op zaterdag 25 april kunnen bezoekers tussen 9 en 17 uur hun eigen programma samenstellen. Er zijn infosessies over onder meer vroegtijdige zorgplanning en wilsverklaringen, palliatieve zorg, euthanasie, levenseindezorg in het ziekenhuis, nalatenschap en communicatie met naasten. Daarnaast zijn er workshops zoals “Weven met verhalen”, “De kracht van woorden”, “Trooststenen beschilderen” en creatieve activiteiten voor kinderen. Kunst en beleving vormen daarbij de rode draad doorheen de dag.
Vrijdag 24 april staat in het teken van een opleidingsdag voor zorg- en welzijnsprofessionals. Die dag was snel volzet, wat volgens de organisatoren nog eens aantoont hoe actueel en relevant het thema is.
Of Levensdraden een vervolg krijgt, is nog niet beslist. Maar dat het onderwerp blijft leven, staat vast. In een regio waar de vergrijzing steeds sterker voelbaar wordt, zal de nood aan gesprekken over zorg en levenseinde alleen maar toenemen.
De boodschap van de organisatoren is dan ook helder: nadenken over het levenseinde is belangrijk, maar erover praten nog meer. En soms kan net kunst daarbij helpen om het gesprek te openen.
Praktisch:
Levensdraden, vrijdag 24 en zaterdag 25 april in Dommelhof in Pelt.
Vrijdag: opleidingsdag voor professionals (volzet).
Zaterdag: open belevingsdag van 9 tot 17 uur.