De geschiedenis van de vliegbasis Kleine-Brogel speelt zich niet alleen binnen de omheining van het militaire domein af. De aanwezigheid van de luchtmacht veranderde ook het leven in de omliggende dorpen en leidde tot nauwe banden met
Peer, Hechtel en Helchteren. Tijdens het symposium ‘
Tussen Heide en Garnizoen’ stond Peltenaar
Danny Bijnens ook stil bij die minder bekende kant van het verhaal.
Dat de komst van een militaire basis aanvankelijk niet door iedereen enthousiast werd onthaald, bleek al bij de heraanleg na de Tweede Wereldoorlog.
Tientallen eigenaars die in 1944-1945 grond hadden moeten afstaan, wachtten volgens Bijnens jaren later nog op een vergoeding. Landbouwers moesten zich aanpassen aan een militaire infrastructuur die dwars door hun vertrouwde omgeving liep.
Limburgse leeuw
Gaandeweg groeide de luchtmacht echter steeds meer in haar omgeving. Dat wordt zelfs zichtbaar in het embleem van de 10de Wing. Sinds 1964 prijkt daarop de rode Limburgse leeuw. Ook via peterschappen werden banden met de streek uitgebouwd.
Peer, de gemeente waarin de vliegbasis ligt, werd peter van de 10de Wing. Daarnaast ontstonden relaties met andere gemeenten en sociale instellingen.
Bijnens wees er tijdens zijn lezing op dat verschillende onderdelen van de Wing een peterschap onderhouden met instellingen die kinderen of volwassenen met een beperking begeleiden. Het personeel organiseert daarvoor acties en zamelt jaarlijks geld in. Zo kreeg de militaire basis naast haar defensieopdracht ook een uitgesproken lokale en sociale band.
Waarom militairen naar Hechtel verhuisden
Die band met de regio strekte zich ook uit tot Hechtel. In juni 1963 werd daar een kazerne in gebruik genomen door de 10de Wing. De reden was praktisch: op de vliegbasis zelf was onvoldoende ruimte om al het personeel onder te brengen. Een deel van de militairen werd daarom in Hechtel gehuisvest. Bijna twintig jaar bleef die situatie bestaan.
In 1981 werd beslist om de huisvesting opnieuw op Kleine-Brogel te concentreren. De personeelsleden van de 10de Wing verlieten Hechtel en de kazerne kreeg daarna andere militaire gebruikers.
Van militairen naar asielzoekers
Door latere reorganisaties binnen Defensie verloor de kazerne haar oorspronkelijke militaire functie. De gebouwen werden uiteindelijk ter beschikking gesteld voor de opvang van asielzoekers. Toch is er een belangrijk verschil met sommige andere voormalige kazernes: het terrein bleef eigendom van Defensie. Dat wordt vandaag opnieuw relevant.
Door de veranderde internationale veiligheidssituatie heeft Defensie opnieuw meer behoefte aan kazernes, oefenterreinen en andere infrastructuur. Daardoor wordt ook naar terreinen gekeken die de voorbije jaren voor andere doeleinden werden gebruikt.
De geschiedenis lijkt er, net als op verschillende andere plaatsen die tijdens het symposium aan bod kwamen, opnieuw een bocht te maken.
Schietterrein van meer dan 2.000 hectare
Nog belangrijker voor de werking van Kleine-Brogel is het schietterrein van Helchteren. Dat werd in september 1953 in gebruik genomen, in de periode waarin Kleine-Brogel zich ontwikkelde tot een basis die sterk gericht was op aanvallen tegen gronddoelen. Piloten moesten die opdrachten natuurlijk kunnen oefenen. Het militaire domein in Helchteren beslaat ruim 2.000 hectare. Er kan onder meer met boordkanonnen en oefenbommen worden getraind. In het verleden werd er ook geoefend met wapens die vandaag niet meer worden gebruikt, waaronder napalm.
Militair terrein én waardevolle natuur
Bijnens gebruikte het schietterrein ook om een ander punt te maken. Militair gebruik en natuur hoeven volgens hem niet noodzakelijk elkaars tegenpolen te zijn. Grote militaire terreinen zijn vaak nauwelijks bebouwd en voor het publiek slechts beperkt toegankelijk. Daardoor konden er gedurende tientallen jaren bijzondere natuurgebieden ontstaan. Op sommige plaatsen komen biotopen voor die elders in Vlaanderen zeldzaam zijn geworden. Dat lijkt op het eerste gezicht moeilijk te rijmen met tanks, vliegtuigen, schietoefeningen en oefenbommen, maar volgens Bijnens bewijst Helchteren dat beide functies naast elkaar kunnen bestaan.
Defensie en natuurbeheer als partners
Op het terrein wordt samengewerkt tussen Defensie en natuurbeheerders. Bijnens benadrukte dat militaire activiteit niet automatisch betekent dat waardevolle natuur verdwijnt. Integendeel: doordat dergelijke gebieden grotendeels gevrijwaard blijven van woningbouw, industrie en intensieve landbouw, kunnen ze ecologisch bijzonder waardevol worden. De occasionele verstoring door militaire oefeningen kan in bepaalde biotopen zelfs mee zorgen voor open terrein en variatie. Voor Bijnens is samenwerking tussen natuurbeheer en Defensie dan ook perfect mogelijk.
Een basis die veel groter is dan haar omheining
Het verhaal van Kleine-Brogel gaat daardoor over veel meer dan vliegtuigen. Sinds de eerste aanleg in 1944 heeft de basis landbouwers grond gekost en inwoners werk bezorgd. Ze bracht honderden militairen naar de streek, zorgde voor nieuwe sociale contacten en bouwde banden op met gemeenten en zorginstellingen. De werking strekte zich bovendien uit tot een kazerne in Hechtel en een enorm oefenterrein in Helchteren.
En ook vandaag blijft die relatie evolueren.
Door de veranderende geopolitieke situatie wordt opnieuw meer in Defensie geïnvesteerd. Terreinen waarvan enkele jaren geleden nog werd gedacht dat ze militair niet langer noodzakelijk waren, worden opnieuw bekeken.
Zo sloot ook de laatste lezing mooi aan bij de rode draad doorheen het symposium in Bocholt: internationale ontwikkelingen lijken soms ver weg, maar uiteindelijk veranderen ze ook het landschap en het dagelijkse leven in onze eigen dorpen.