Eind december 2025 verscheen een nieuwe editie van
Lei en Griffel, het tijdschrift van de
Heemkundige Kring Hechtel-Eksel. In dit nummer zet de redactie uitgebreid het verhaal van de Hoenrikermolen in Eksel in de kijker: een geschiedenis van traditie, veerkracht en lokaal erfgoed.
De Hoenrikermolen, opgericht in 1569, was eeuwenlang een beeldbepalend element in het landschap van Eksel en een tastbare herinnering aan het agrarische verleden van de streek. Het artikel belicht niet alleen de technische en historische evolutie van de molen, maar ook de mensen die haar generaties lang draaiende hielden
Na een verwoestende storm in 1748 werd de houten staakmolen volledig hersteld. De eigenaars besloten de molen publiek te verpachten, met gedetailleerde contracten die niet alleen de pachtprijs en -duur vastlegden, maar ook strikte voorwaarden oplegden rond onderhoud en gebruik. Henricus Sels, afkomstig uit een molenaarsfamilie, werd uiteindelijk pachter. Hij stelde zijn volledige bezit borg en zorgde met zijn ondernemerschap voor stabiliteit en continuïteit.
Familietraditie en ondernemerschap
De familie Sels speelde generaties lang een centrale rol in het molenaarsleven van Eksel. Henricus werd later zelfs mede-eigenaar, waarna zijn zoon Joris-Baptist samen met echtgenote Anna Maria de traditie voortzette. De molen groeide uit tot meer dan een economisch centrum: het werd ook een sociaal knooppunt waar families en verhalen samenkwamen.
Ramp en wederopbouw
In de nacht van 20 maart 1886 sloeg het noodlot toe. Een blikseminslag veroorzaakte een brand die de ruim 225 jaar oude molen volledig verwoestte. Pas in 1901 verrees op de Hoenrik opnieuw een molen: de Stermolen, een 18de-eeuwse standaardmolen die later als beschermd erfgoed werd erkend. Drie generaties van de familie Helsen maalden er graan en maakten van de molen een blijvend symbool van vakmanschap en lokale traditie.
Erfgoed met toekomst
Het verhaal van de Hoenrikermolen toont hoe belangrijk erfgoed is voor de identiteit van een gemeenschap. Dankzij de inzet van eigenaars, molenaars en families bleef dit stukje geschiedenis bewaard, met een duidelijke boodschap richting de toekomst: zorg dragen voor wat ons verbindt.***
Wat staat er nog in Lei en Griffel?
Naast het molenverhaal bevat deze editie onder meer:
- een verslag over het project rond teutenerfgoed in een centrale databank;
- een historisch portret van de teutenfamilie Bogaerts (1678–1808);
- een nieuw deel in de reeks Landelijk leven in de 19de eeuw;
- onderzoek naar de erfgoedwaarde van vier oude lindes in Hechtel.
Wie meer wil ontdekken over de geschiedenis van Hechtel-Eksel, lokale tradities en erfgoed, kan een abonnement nemen op Lei en Griffel. Een jaarabonnement kost 15 euro en kan aangevraagd worden via overschrijving op BE20 3350 2517 2556, op naam van Heemkundige Kring vzw, Hoofdstraat 2, 3940 Hechtel-Eksel.
Dominique Cuypers (Heemkundige Kring Hechtel-Eksel)
Schets: A. Ceysens