In de vier kilometer lange aanvoersloot van het Kanaal Bocholt-Herentals richting de vloeiweiden van de Pelterheggen op de Plateaux ligt een bijzondere ruïne: een voormalig sluisje dat lokaal bekendstaat als ’t Saske. Ooit maakte dit sluisje het mogelijk om boten met hooi naar het kanaal te laten varen, om van daaruit met grotere schepen richting Antwerpen te trekken. Tegelijk werd het kanaalwater gebruikt om de arme zandgronden te bevloeien, zodat er gras kon groeien. Een bijdrage van Ferdi Geerts:
Die kortstondige, maar lucratieve handel in ‘krachtvoer’ voor paarden was in het midden van de 19de eeuw interessant genoeg voor de Maastrichtse investeerder Wijnand Clermont, die hier gronden aankocht en het watersysteem aanlegde.
Met de doorbraak van stoom- en benzinemotoren stortte de handel in gras en hooi echter in. Het sluisje raakte in verval, al kende het in zijn hoogdagen zelfs een sluiswachtershuisje. ’t Saske werd zo langzaam maar zeker een stille getuige van een vergeten economie.
Restauratie met respect voor het verleden
Op 15 december 2025 brachten de schepenen van stadswerken en erfgoed van Lommel, Medard Verstraeten en Dirk Vanderhoydonks, een bezoek aan de lopende herstelwerken. De muren van het sluisje worden zorgvuldig gerestaureerd, zodat er in een latere fase opnieuw water in de sluis kan worden gelaten.
Voor het herstel waren handgevormde stenen nodig met een afwijkend formaat, die speciaal besteld moesten worden. Het nieuwe metselwerk geeft nu al een goed beeld van hoe ’t Saske er vroeger moet hebben uitgezien. Oude natuurstenen elementen bleven bewaard en worden opnieuw ingepast of waar nodig aangevuld. De schepenen spraken hun lof uit over de aanpak van Natuurmonumenten, die de werken liet uitvoeren door De Bonth van Hulten, met begeleiding door een erfgoedspecialist van Rothuizen Erfgoed.
Levend erfgoed
Het traditionele gebruik van vloeivelden – waarbij graslanden regelmatig bevloeid worden voor hooiproductie – is bijzonder en werd door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid. Samen met Erfgoed Lommel, de stad Lommel en Natuurpunt bekijkt Natuurmonumenten hoe dit erfgoed niet alleen beter beheerd, maar ook sterker in beeld kan worden gebracht.
Het herstel van een groot deel van de oorspronkelijke situatie – gepland tegen de zomer van 2026 – maakt nu al heel wat herinneringen los. Voorbijgangers vertellen spontaan over zwemmen in de spoelkom bij het sluisje. Schepen Dirk Vanderhoydonks verwoordt het persoonlijk:
“Mijn opa en oma hebben elkaar ontmoet bij de spoelkom van ’t Saske, en mijn vader heeft hier gezwommen.”
Oproep naar verhalen en foto’s
Veel van de geschiedenis van ’t Saske blijft echter onbekend. Er zijn slechts enkele foto’s bewaard en tal van vragen wachten nog op een antwoord: wie was de sluiswachter, hoe verliep het dagelijkse gebruik, en konden er meerdere boten tegelijk in de sluis?
Om een vollediger beeld te krijgen – ook met het oog op toekomstig beheer – wordt iedereen met verhalen, foto’s of andere weetjes uitgenodigd om die te delen via info
![[!]](/img/slingeraap.gif)
erfgoedlommel.be
. Mooie beelden en bijzondere getuigenissen zullen zeker met het publiek gedeeld worden.
Ferdi Geerts
Namens Natuurmonumenten en Erfgoed Lommel