Was
Pieter Bruegel de Oude bijna vijf eeuwen lang aan de verkeerde geboorteplaats gekoppeld? Historicus
Jo Corstjens en taalkundige
Fons Tuyaerts zijn er steeds sterker van overtuigd dat de wereldberoemde schilder zijn wortels niet in de omgeving van het Nederlandse Breda had, en ook niet in Breugel/Son bij Eindhoven, maar bij ons in Grote-Brogel. In hun nieuwe boek Pieter Bruegel de Oude – Een verborgen geschiedenis brengen ze nieuwe bronnen en argumenten samen.
Helemaal nieuw is hun zoektocht niet. In 2019 publiceerde Corstjens samen met Paul Capals en Jos Henkens van de Bruegelkring al een boek waarin ze de Limburgse oorsprong van Bruegel verdedigden. Aanleiding was toen de 450ste verjaardag van zijn overlijden in 1569.
Maar daarmee was het onderzoek niet afgelopen. “Historisch onderzoek is nooit een definitief verhaal”, vertellen de auteurs. “Je vindt nieuwe bronnen, ontdekt nieuwe verbanden en krijgt voortschrijdend inzicht. In 2019 hadden we enkele puzzelstukjes. Nu beschikken we over veel meer puzzelstukken.”
Het nieuwe boek is dan ook zeker geen heruitgave van het vorige. De auteurs bekijken Bruegel in een veel bredere historische, politieke en culturele context. Het resultaat is een rijk geïllustreerd boek van ongeveer 550 bladzijden, met meer dan 200 illustraties. Ook de levens van zijn zonen Pieter en Jan krijgen uitgebreid aandacht.
Niet wijd van Breda
Centraal staat in deel 1 uiteraard de vraag waar Pieter Bruegel werd geboren.
Een belangrijke historische bron is het Schilder-boeck van Karel van Mander uit 1604. Daarin staat dat Bruegel geboren werd in Bruegel, “niet wijd van Breda”, in Brabant. Dat leidde ertoe dat zijn geboorteplaats eeuwenlang in de omgeving van de Nederlandse stad Breda werd gezocht.
Corstjens en Tuyaerts zetten daar vraagtekens bij. Volgens hen moet je rekening houden met de betekenis die geografische begrippen als Brabant destijds hadden. Bovendien wijzen ze erop dat Bree in Latijnse bronnen ook als Breda werd aangeduid. En niet ver van Bree ligt... Grote-Brogel.
Ook de taal levert volgens hen aanwijzingen op. Tuyaerts onderzocht onder meer de plaatselijke uitspraak van Brogel en de manier waarop Pieter Bruegel zelf zijn naam schreef.
Eén sluitend bewijsstuk, zoals een geboorteakte, bestaat niet. “Die kan er ook niet zijn”, zeggen de auteurs. “In die periode waren er nog geen parochieregisters. Daarom moet je verschillende argumenten naast elkaar leggen.”
En precies daar ligt volgens hen de kracht van het nieuwe onderzoek. “We kunnen niet zeggen dat we honderd procent zekerheid hebben. Maar op basis van alle puzzelstukjes is Pieter Bruegel volgens ons hoogstwaarschijnlijk afkomstig uit Grote-Brogel.”
Wanneer werd hij geboren?
Daarmee is nog een ander Bruegelmysterie niet opgelost: wanneer werd hij precies geboren? In deel 2 van het boek menen Corstjens en Tuyaerts een antwoord te hebben gevonden.
En dat antwoord zou betekenen dat we binnenkort iets te vieren hebben...
Meer foto's
Morgen: waarom Pieter Bruegel volgens de auteurs in de eerste maanden van 1527 geboren werd – en wat een mysterieus jongetje op een schilderij daarmee te maken heeft.
Vanaf 18 oktober ligt het 550 pagina's tellende boek van Corstjens en Tuyaerts in de boekhandel voor 54 euro. Wie sneller beslist, kan het boek een flink stuk goedkoper verwerven. Tot 10 oktober kan het via de website van Bruegelstad Peer voor 30 euro worden besteld en tijdens de Bruegelfeesten worden afgehaald. Daarna blijft het, zolang de voorraad strekt, via de website van Peer verkrijgbaar voor 40 euro.